‘Energiestrategie is vooral een sociale opgave’

Leeuwarder Courant – 10-11-2020 | Maak veel meer gebruik van het ‘gemeenschapsgevoel’ bij de energietransitie in de komende tien jaar. Zie daar de boodschap van de maatschappelijke organisaties die samen de Friese Energiealliantie (FEA) vormen. (foto Zonnepark IJlst van Niels de Vries)

Bart Scholten (22), opgegroeid in Beetsterzwaag, beseft dat het onmogelijk is om nu al te bedenken hoe Friesland qua energievoorziening gaat veranderen de komende tien jaar, maar hij probeert het toch.

,,Ik zie een variatie aan duurzame toepassingen op steeds meer plaatsen voor me”, zegt hij. ,,Die dragen niet alleen bij aan een beter klimaat of een betaalbare energierekening. De opbrengsten van bijvoorbeeld een lokaal zonnepark komen ook ten goede aan een nieuwe buurthuis of speelplein, of aan gezamenlijke projecten van een wijk of dorp. Dat is bevorderlijk voor het gemeenschapsgevoel. En bewoners kijken dan op een veel positievere manier naar zo’n park: minder als noodzakelijk kwaad, meer als een kans. Voor mij is dat een logische puzzel.”

Scholten, die een master sustainable entrepeneurship volgt aan de Fryslân Campus van de Rijksuniversiteit Groningen, is vertegenwoordiger van ‘de jongeren’ in de Friese energiealliantie (FEA), met in totaal tien maatschappelijke organisaties. De opdracht: adviseren over de Regionale Energiestrategie (RES), een uitvloeisel van het Klimaatakkoord. Scholten is voorzitter van Jong RES Fryslân.

In de Friese concept-RES stellen provincie, gemeenten en Wetterskip dat er over tien jaar 2,3 terawattuur stroom met zon en wind wordt opgewekt, oftewel 6,5 procent van de landelijke opgave voor 2030. Dat is haalbaar met windturbines en zonnepanelen die er al staan of zijn gepland. Ruim de helft moet komen van Windpark Fryslân, in het IJsselmeer. Bovendien staan in het voorlopige plan alternatieven genoemd voor het gebruik van aardgas. In totaal zijn er dertig RES-regio’s.

Wat de leden van de FEA betreft kan de Friese strategie, voordat die in de zomer definitief is, nog een flinke oppepper gebruiken. In het kort: meer oog voor lokaal initiatief en eigendom, meer aandacht voor decentrale energiesystemen, innovatie en zeggenschap van bewoners van wijk of dorp over zonne- of windprojecten in de buurt.

,,Juist in Friesland, waar het gemeenschapsgevoel nog heel erg aanwezig is, past die aanpak”, stelt FEA-voorzitter Ingrid van de Vegte. De kracht van ‘het lokale’ wordt genoemd in de concept-RES, maar het kan volgens de FEA-organisaties allemaal wel wat ambitieuzer, concreter en inspirerender.

Het stellen van grote opwekdoelen is belangrijk, maar zorg er vooral voor dat een ‘systeemverandering’ van onderop gevoed wordt, stelt Van de Vegte. ,,Wij nemen met onze visie de aanjagersrol graag op ons.”

,,De RES moet ervoor zorgen dat er een beweging in gang wordt gezet”, stelt Johannes Lankester van Doarpswurk. De onderlinge gesprekken binnen de FEA verliepen opmerkelijk soepel, zegt hij. ,,Alle organisaties hebben een eigen perspectief, maar er is een gemene deler: we moeten met z’n allen van het gas af en de CO2-uitstoot moet fors omlaag.”

,,Je kunt maar beter zelf het heft in handen nemen”, stelt Jeroen Duvergé namens de Friese wooncorporaties. ,,Anders wordt straks voor ons beslist. We zijn door het gebruik van fossiele brandstoffen gewend geraakt aan relatief goedkope energie. Het betaalbaar houden van woonlasten met een andere vorm van warmte en elektriciteit is een grote opgave. Maar als we niks doen, lopen de kosten alleen maar op. Problemen en de klimaatopgave gaan niet weg als we de ogen sluiten.”

Er zijn in Friesland al zo’n vijftig lokale energiecoöperaties, het aantal Duurzame Dorpen bedraagt 149, meer dan waar dan ook in Nederland. ,,En we hebben veel bedrijven en overheden die koploper zijn op gebied van duurzaamheid. Daarvan moeten we gebruik maken”, zegt Van de Vegte.

,,Maar met alleen koplopers red je het niet. Daarom zitten bij de FEA ook de huurders aan tafel, via de Bewonersraad. En ook de boeren, via LTO. Het moet een gemeenschappelijk proces zijn. Ik zeg tegen bestuurders: gebruik ons om veel meer mensen te bereiken. De energiestrategie is veel meer een sociale dan een technische uitdaging.”

Dinsdag is het eerste zogeheten webinar van de RES-regiegroep (met daarin ook Van de Vegte) voor raadsleden gepland. De FEA deelt deze maand ook de eigen visie met gemeenten. De ambities en doelen van alle FEA-organisaties vormen de bijdrage voor de definitieve RES, waarna een uitvoeringsorgaan met overheden en maatschappelijke organisaties aan de slag kan.